<<<<<
Jelenia Góra (łac. Cervimontium, Mons Cervi, niem.: Hirschberg im
Riesengebirge, czes.: Jelení Hora, dawniej Hiršberk, Hornšperk)
– miasto w południowo-zachodniej Polsce, w województwie
dolnośląskim w śródgórskiej Kotlinie Jeleniogórskiej nad rzeką Bóbr.
Miasto jest siedzibą Powiatu Jeleniogórskiego, Zarządu Karkonoskiego
Parku Narodowego oraz polską stolicą Euroregionu Nysa.
Prawdopodobnie na terenie miasta istniał nieznany z nazwy słowiański
gród, którego założenie polska tradycja przypisuje Bolesławowi III
Krzywoustemu w 1108 r.
Początki Jeleniej Góry w dzisiejszej postaci -
datują się jednak przypuszczalnie dopiero na połowę XIII w. i
związane są z akcją osadniczą prowadzoną przez Bolesława II
Rogatkę za pomocą kolonistów niemieckich. Data uzyskania
praw miejskich pozostaje nieznana, można jednak przyjąć, że
założona wówczas osada od początku uzyskała miejski status i
rozplanowanie przestrzenne, otrzymując nazwę Hirschberg.
Pod panowaniem książąt jaworsko-świdnickich miasto prężnie się rozwijało.
W 1392 r. Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie.
Od zasiadających na praskim tronie Jagiellonów otrzymała szeroką
samodzielność i prawo bicia własnej monety, a w 1519 r.
ważny przywilej corocznych jarmarków. W II poł. XVI w. wmieście
i okolicach rozpoczęła się produkcja płócien lnianych zwanych woalami.
Handel nimi okazał się z czasem bardzo zyskowny.
Produkcję przerwała wojna trzydziestoletnia, podczas której miasto przeżyło
swój najtrudniejszy okres. Wszystkie wieże - kościoła, ratusza i bram
miejskich uległy spaleniu. Odbudowa spalonego i zrujnowanego
miasta, pozbawionego pomocy z zewnątrz, była wolna i długotrwała.
W 1739 r. w czasie szalejącej wichury zawaliła się wieża ratusza
wraz z fragmentem budynku, którego już nie odbudowano.
Nowy ratusz został wzniesiony w drugiej połowie XVIII w. W okresie wojny
trzydziestoletniej i panującego chaosu wewnętrznego dokonano
samowolnej zmiany herbu Jeleniej Góry oraz falsyfikacji dyplomu herbowego.
Po wojnie i odbudowie Jelenia Góra stała się jednym z
bogatszych miast na Śląsku. Miejscowi kupcy zrzeszali się
w Konfraterii Kupieckiej zajmującej się eksportem do wszystkich
krajów europejskich, a także na kontynent amerykański.
Kościół Podwyższenia Krzyża Św. – największa świątynia w mieście, może
w nim zasiąść 4020 osób, a drugie tyle zmieści się na stojąco.
Zbudowany w latach 1709-1718 w wyniku zmuszenia cesarza austriackiego
przez króla szwedzkiego Karola XII do wyrażenia zgody na
budowę przez protestantów sześciu tzw. "kościołów łaski".
Od 1957 r. jest kościołem katolickim a zarazem garnizonowym.
Nad główną kopułą góruje wysoka na 66 m wieża. Jako jeden z
niewielu kościołów na świecie posiada organy umieszczone za ołtarzem,
a nie nad wejściem głównym.
Ten pomyślny rozwój miasta przerwany został w 1742 r., kiedy to Śląsk
został zbrojnie wcielony do państwa pruskiego, co odcięło
miasto od dotychczasowych rynków zbytu. W tym też czasie zmieniła
się koniunktura na rynkach światowych, a rękodzielnicza produkcja
spod Karkonoszy została wyparta przez tańsze wyroby mechanicznych
tkalni angielskich. Oba te czynniki doprowadziły do całkowitego upadku
tkactwa w Jeleniej Górze i okolicach.
Nadejście XIX wieku było jednak dla Jeleniej Góry pomyślne.
Kilku przemysłowców zbudowało tu bowiem swoje fabryki.
Wzrastał też gwałtownie ruch turystyczny w Karkonoszach, dla którego
Jelenia Góra stanowiła naturalną bazę wypadową.
Do miasta przyjeżdżało coraz więcej gości.
Na ich potrzeby wznoszono hotele i pensjonaty, otwierano restauracje,
rozpoczęto produkcję żywności oraz pamiątek.
Do dalszego wzrostu gospodarczego przyczyniło się doprowadzenie
do Jeleniej Góry linii kolejowych -
w r. 1866 od strony Zgorzelca i w roku 1867 od strony Wrocławia.
W czasie II wojny światowej miasto nie doznało żadnych zniszczeń i
zostało zajęte przez wojska radzieckie dopiero po kapitulacji Niemiec
8 maja 1945 r. Jelenia Góra została pod dzisiejszą nazwą przyłączona
do Polski, zaś jej ludność uległa przymusowemu wysiedleniu do Niemiec.
Na jej miejsce przybywali polscy przesiedleńcy. Już w sierpniu
1945 roku rozpoczął swą działalność miejscowy teatr, funkcjonowało
archiwum, przymierzano się do otwarcia muzeum, rozpoczynano naukę w wielu
nowych szkołach. Otwarto wiele nowych zakładów przemysłowych, w tym
jedyne w kraju zakłady optyczne.
Pierwsza świątynia, pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, stała w tym
miejscu już w XV w. Wzmianka z 1453 r. mówi o kościele-kaplicy
"extra muros civitas", czyli położonym poza murami miejskimi.
W czasach owych średniowieczne miasto kończyło się nieco bliżej
rynku, mniej więcej tam gdzie dziś stoi zrekonstruowana Brama
Wojanowska. Za pasem murów rozciągały się przedmieścia, w tym
Przedmieście Wojanowskie, gdzie właśnie ulokowano kościół.
Obiekt służył mieszkańcom, rozrastających się przedmieść i okolicznych
wiosek. Co ciekawe, pozostał w rękach Kościoła katolickiego nawet wtedy,
gdy w XVI w. większość mieszkańców Jeleniej Góry (i Śląska)
przeszła na Luteranizm, a większość dawnych świątyń katolickich
przejęli wyznawcy nowych doktryn. Ta stara, gotycka kaplica nie
przetrwała jednak dziejowych burz.
Podczas najstraszniejszej w dziejach -
Śląska zawieruchy, wojny trzydziestoletniej (1618-1648) została spalona.
Stało się to prawdopodobnie w katastrofalnym dla Jeleniej Góry roku 1634,
kiedy w popiół obróciło się niemal całe miasto. Później w pobliżu miejsca,
gdzie stał kościół poprowadzono linię nowych umocnień, a do ich budowy
użyto m.in. materiału z ruin świątyni. O dawnym obiekcie przypominał
wtedy jedynie krzyż. Kiedy miasto okrzepło nieco po wojennym
dramacie postanowiono kościół odbudować.
Architektem nowej jego wersji był Kaspar Jentsch.
W 1737 r. prace zostały ukończone, a
rok później dokonano wyświęcenia obiektu. Jego patronką znów była
Najświętsza Maria Panna. Aż do 1925 r. kaplica służyła katolikom. Wobec
kryzysu gospodarczego i nikłej, w Jeleniej Górze tamtych lat, liczby
wiernych tego wyznania, zdecydowano jednak w końcu o oddaniu zabytku
władzom miejskim. Barokowe wyposażenie kaplicy przeniesiono do innych
kościołów. We wnętrzu urządzono zaś salę wystawowa, a następnie
muzeum militariów.
Z chwilą zakończenia II wojny światowej Jelenia Góra
znalazła się w granicach Polski. Kościółek NMP w 1948 r. przekazano
powstałej rok wcześniej, jeleniogórskiej parafii prawosławnej.
W 1953 r. dokonano w nim gruntownych prac remontowo-adaptacyjnych.
(tekst na podstawie strony www)
Zespół zabytkowych kamieniczek w rynku – rokokowe i barokowe z XVII
i XVIII wieku. Jest to jedyna na Dolnym Śląsku w pełni zachowana
tego typu ozdoba. Każda pierzeja Rynku nosiła kiedyś osobną nazwę.
Domy pomiędzy ul. Długą i Grodzką zwano podcieniami sukienników,
pomiędzy ul. Grodzką i Jasną podcieniami kuśnierzy, pomiędzy Jasną
i Pionierów Jeleniej Góry podcieniami przędzarzy, przy ul. Bocznej
podcieniami maślanymi, pomiędzy ul. Boczną a Szkolną podcieniami
powroźników i białoskórników a od ul. Szkolnej do Długiej podcieniami
zbożowymi. W kamieniczkach mieszczą się dziś galerie, sklepy z
pamiątkami oraz liczne kawiarnie, restauracje.
Ratusz – pochodzi z lat 1747-1749, wzniesiony został w stylu klasycystycznym. W podziemiach gdzie do 1945 r. funkcjonowała restauracja, zachowały się ślady wcześniejszych budowli gotyckiej i renesansowej. Około 1910 r. budynek ratusza połączono z sąsiednimi kamienicami zwanymi „siedem domów” zaadoptowanymi na potrzeby magistratu. W średniowieczu służyły one jako apteka, garkuchnia, ławy chlebowe itp. W 2000 r. w pierwszej z tych kamieniczek odkryto studnię o głębokości 20 m.
Teatr im. C. K. Norwida – budynek wzniesiony w latach 1903-1904 wg projektu Alfreda Daehmela w stylu secesyjnym. Główna sala widowiskowa posiada ok. 550 miejsc z trzema balkonami i pomieszczeniem foyer. W 1945 r. uruchomiono tutaj pierwszy teatr na Ziemiach Odzyskanych w którym debiutowali m.in.: Adam Hanuszkiewicz i Kazimierz Dejmek.
<<<<<
Jeśli ktoś z Państwa posiada jakieś stare fotografie, widokówki, ze swojej miejscowości proszę o kontakt, zamieszczę
If somebody of you has some old photographs, postcards, from my town I ask for the light switch, I will place them
Wenn jemand aus Ihrer besitzt irgendein alten Fotografien, die Ansichtskarten, aus meinem Ort bitte ich
um einen Lichtschalter, ich werde sie abseits abdrucken www, dem Beispiel können sein Fotos – 1 - 2 -3
