Zamek Czocha – obronny zamek graniczny położony niedaleko wsi Złotniki Lubańskie , Gmina Leśna , nad Zalewem Leśniańskim na Kwisie w polskiej części Górnych Łużyc . Pierwotna nazwa brzmiała prawdopodobnie Czajków ( 1329 : castrum Caychow ), przed 1945 Tzschocha .Od lat 50. do lat 90. ubiegłego stulecia obiekt był utajniony i nie występował na mapach.

Zamek posadowiony jest na granitowych skałach. Najstarszą część stanowi, stojący przy głównych bramach (istnieją dwie, starsza dolna i nowa górna), stołp – później obudowany częścią mieszkalną. Z części mieszkalnej najstarszy jest północny fragment.

Historia zamku

Powstał jako warownia graniczna na pograniczu śląsko -łużyckim w latach 1241 - 1247 z rozkazu króla czeskiego Wacława II . W 1253 przekazany biskupowi miśnieńskiemu von Weisenow (Łużyce były wówczas częścią korony czeskiej). Od 1306 stanowił własność rodziny von Bibstein.

W 1319 roku jako posag wraz z okolicznymi ziemiami został włączony do księstwa Henryka I Jaworskiego . Po śmierci krewnego w 1346 , przejął go, wraz z całym księstwem zmarłego, Bolko II Mały, książę świdnicko-jaworski.

Po śmierci księżnej Agnieszki, wdowy po Bolku – na mocy układu o przeżycie z cesarzem i królem Czech, Karolem IV wrócił do Czech. Od 1389 - 1453 w dobrach rycerskich rodów von Dohn i von Klüks. Na początku XV wieku bezskutecznie oblegany przez husytów, ostatecznie zdobyty przez oddział Czirnina w 1427 pod nieobecność właścicieli. Odbity krótko później.

Od 1453 przez 250 lat we władaniu rodu von Nostitz, którzy w 1525 i 1611 dokonali jego przebudowy zgodnie z kanonami renesansowymi oraz przystosowali umocnienia do założeń obronnych uwzględniających wykorzystanie broni palnej . Podczas wojny 30-letniej zamek był bezskutecznie oblegany przez Szwedów w 1640 . W 1703 za 152 tys. talarów przeszedł we władanie Jana Hartwiga von Uechtritz, wpływowego dworzanina króla Augusta II Mocnego , który kosztem kolejnych 53 tys. otrzymał ordynację dóbr zamkowych.

17 sierpnia 1793 cały zamek spłonął w pożarze – zniszczone zostały dachy, wieża , część mieszkalna, zbrojownia, archiwum zamkowe.

Zakupiony w 1909 roku przez drezdeńskiego producenta wyrobów tytoniowych (cygar) Ernsta Gutschowa, został przebudowany do 1912 zgodnie z wyglądem zachowanym na rycinie z 1703 roku przez znanego architekta berlińskiego Bodo Ebhardta . Podczas przebudowy zniszczono jednak wiele najstarszych fragmentów kompleksu. W dawnej fosie urządzono zwierzyniec. Gutschow utrzymywał dobre stosunki z dworem carskim, a po rewolucji z rosyjskimi emigrantami, od których skupował różne przedmioty o wysokiej wartości artystycznej. W zamku mieszkał do marca 1945 roku. Opuszczając zamek wywiózł najcennieszą część wyposażenia. W latach II wojny w zamku mieściła się szkoła szyfrantów Abwehry. Prawdopodobnie przechowywano tu urządzenie do dekryptarzu depesz radzieckich (operacja o kryptonimie Ryba-Miecz).

Po II wojnie światowej zamek przechodził różne koleje. Był wielokrotnie okradany, zarówno przez Rosjan jak i rodzimych szabrowników , z mebli i wyposażenia. Największej kradzieży dopuścił sie 1 lutego 1946 roku burmistrz Leśnej – Kazimierz Lech wspólnie z Krystyną von Saurma – zamkową bibliotekarką – wywożąc pełną ciężarówkę mienia zamkowego, z którą udało mu się przedostać do amerykańskiej strefy okupacyjnej. Następnie przez krótki czas mieszkali w nim uchodźcy z Grecji , którzy w sali rycerskiej trzymali zwierzęta gospodarskie, dopełniając tym samym dzieła dewastacji.

Od 1952 Wojskowy Dom Wczasowy. Od września 1996 publicznie dostępny jako ośrodek hotelowo-konferencyjny. Właścicielem w 2006 roku była Agencja Mienia Wojskowego.

Malownicze zabudowania zamku były tłem powstania filmów: Gdzie jest generał?, Dwa światy, Wiedźmin oraz Legenda.